ŁÓDŹ ZACHWYCAJĄCA ULICĄ PIOTRKOWSKĄ

Piotrkowska 143
Kamienica firmy „Krusche i Ender”

Wraz z końcem wieku w dekoracjach kamienic widoczne jest coraz silniejsze dążenie do łączenia form różnych epok w jednym obiekcie – eklektyzm. Efektownym przykładem fantazji architektów późnego historyzmu jest kamienica pabianickiej firmy „Krusche i Ender”, jednego z najbardziej znaczących przedsiębiorstw wyrobów bawełnianych w regionie. W latach 1898–1899 wybudowano obiekt wraz z oficyną zaprojektowany przez Dawida Landé i wzniesiony przez firmę „Wende i Zarske”. Kamienica stała się reprezentacyjną siedzibą głównego biura sprzedaży przedsiębiorstwa.


Dalsze dzieje i przemiany architektoniczne ...

Pabianicka firma zakupiła działkę o numerze hipotecznym 738 w latach 90. XIX w. należącą wcześniej do Silbersteina. Pierwotnym właścicielem była rodzina Petzold, w której posiadaniu była od lat 30. XIX w. Jak wiele działek w tej części miasta była ona wąska i długa. Na froncie wzniesiono dwupiętrową kamienicę z użytkowym poddaszem. Dzisiejsza forma jest wynikiem przebudowy obiektu, która miała miejsce w latach 1923-1924, także zgodnie z projektem Landégo. W momencie powstania nie wyróżniała jej wysokość, tylko zastosowany mariaż elementów gotyckich, renesansowych i manierystycznych. Elewacja jest asymetryczna przez umiejscowienie w skrajnej prawej osi przejazdu bramnego. Dodatkowymi akcentami, które jeszcze wyraźniej podkreślają asymetrię kompozycji, są: wielobocznie zamknięty wykusz – pierwotnie zwieńczony hełmem z iglicą na wysokości drugiego piętra – rozciągający się obecnie od pierwszego do trzeciego piętra i zakończony tarasem z kamienną, ażurową balustradą, a także szczyt z zegarem słonecznym, obejmujący dwie pierwsze osie, ozdobiony sterczynami. Okno środkowej osi przyjęło kształt łuku kotarowego, mieszczącego tarczę herbową z monogramem firmy. Do ciekawszych detali należy płaskorzeźba znajdująca się u podstawy wykusza, ukazująca smoka pilnującego paczek z towarami, obok którego umieszczono pszczeli ul oraz róg obfitości – symbole pracowitości i dobrobytu. Obiekt wyróżniają również secesyjne polichromie zamalowane po jego przebudowie, a odsłonięte w 1996 r. podczas prac konserwatorskich. Wokół okien występują stylizowane rośliny, wśród których można dostrzec kwiat słonecznika. Nad przejazdem bramnym wiją się smocze ciała powiązane łańcuchem.

Po II wojnie światowej w kamienicy mieściła się m.in. siedziba Oddziału Włókniarzy Spółdzielni „Społem”, czy Bałtyckie Towarzystwo Kontrolne.